FD: The criminal AI agent forces faster innovation (NL)

Door Duco van Lanschot | 17 september 2026

Nederlandse banken kunnen grootschalig witwassen straks alleen nog opsporen met AI. Maar het Rijk beperkt de experimenteerruimte die daarvoor nodig is door stroperig toezicht, schrijft Duco van Lanschot.

Een onderzoeker van Anthropic neemt ontslag door zorgen over AI-veiligheid. De ander ziet 10% kans op het uitsterven van de mensheid binnen een decennium. En zelfs de ‘AI-profeten’, onder wie Anthropic-baas Dario Amodei en Elon Musk, willen de rem zetten op AI-ontwikkeling.

Een scepticus doet het af als marketing. Maar dat miskent hoe geavanceerd de nieuwste AI-modellen zijn. Neem afgelopen zomer: 700 agenten van OpenAI hackten AI-platform Hugging Face. Ze bouwden een geheim prikbord en wisselden 70.000 berichten uit om hun aanval te coördineren. Patrick Collison, oprichter van betalingsgigant Stripe, noemde het een van de belangrijkste gebeurtenissen van het jaar.

Nog problematischer dan deze aanval is de toegankelijkheid van de middelen. De beste open-sourcemodellen lopen maanden achter op de miljardenspeeltjes van OpenAI en Anthropic. Ook de financiële onderwereld heeft toegang tot deze modellen. Stel je de moderne crimineel voor: duizenden AI-agenten die in een oogwenk honderden bankrekeningen openen.

Wie via perfect gefabriceerde klantdossiers geld circuleert, lost op in de ruis en is voor een complianceteam onzichtbaar. Om dat te doorzien, moet een bank zelf AI inzetten. Maar terwijl criminelen vrij kunnen experimenteren met de laatste modellen, ligt het innovatietempo aan de verdedigende kant veel lager. Juist in Nederland wordt die experimenteerruimte beperkt door een toezichtspraktijk die vooral is ingericht op procesnaleving.

Toen onlinebank Bunq technologie op een wezenlijk andere manier wilde inzetten tegen witwassen, legde De Nederlandsche Bank in 2019 een aanwijzing op. Pas na een slepend proces kreeg Bunq in 2022 op cruciale punten gelijk van het College van Beroep voor het bedrijfsleven.

Het Hugging Face-incident is de kanarie in de kolenmijn. Als criminelen hun witwasoperaties fully agentic opschalen, kunnen banken en toezichthouders het zich niet veroorloven om elkaar in de rechtbank uit te putten over de complianceprotocollen.

Nederland stuurt zijn financiële instituties voorlopig naar het front gewapend met een plastic spork

Aan de grens vormen Douane, politie en bedrijven samen een verdedigingslinie. Ook KLM staat niet alleen in de strijd tegen bolletjesslikkers. Bij banken is dat anders. In de jaren negentig zijn zij primair verantwoordelijk gemaakt voor de witwasbestrijding. Inmiddels zetten banken hier zo’n 13.000 medewerkers voor in. Twee keer meer dan de Douane.

In Nederland is ‘banken bashen’ een nationale hobby voor politici en er is steevast kritiek op hoe banken hun taak uitvoeren. Maar dat zij deze verantwoordelijkheid dragen, met €1,6 mrd aan eigen kosten, daar hoor je niemand over. Omdat bankiers toch al in het verdomhoekje zitten, stelt niemand de doodnormale vraag: wat doet de overheid in godsnaam om witwassen tegen te gaan?

De Rekenkamer kwam dit voorjaar met een harde conclusie: de witwasaanpak is onvoldoende effectief en efficiënt. In juni erkende minister van Financiën Eelco Heinen dat het beter moet. Hij beloofde een meer risicogebaseerde aanpak en een concreet plan ‘voor het einde van het jaar’. Daar ontbreekt de urgentie. Dit tempo past niet bij de technologie waar we tegenover staan: AI-modellen verbeteren in maanden.

Banken moeten agressiever kunnen testen en fouten mogen maken. Toezichthouders moeten stoppen met alleen staren naar de compliance-risico’s van AI, en de realiteit van het achterblijven incalculeren. Don’t bring a knife to a gunfight, luidt het gezegde. Nederland stuurt zijn financiële instituties nu naar het front gewapend met een plastic spork.

Straks komt het eerste Hugging Face-incident in ons betalingsverkeer. En dan wast de overheid haar handen opnieuw in onschuld.

Duco van Lanschot is oprichter van fintechbedrijf Duna.

Lees het artikel op fd.nl →